Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển kinh tế biển, nâng cấp hạ tầng logistics và mở rộng kết nối quốc tế, cụm cảng Cái Mép – Thị Vải (CM-TV) nổi lên như cửa ngõ quan trọng hướng biển của miền Nam. Theo báo cáo mới nhất, hệ thống cảng này được Bộ Xây dựng ủng hộ trong việc sớm đưa khu bến Cái Mép Hạ và Cái Mép Hạ hạ lưu vào khai thác theo quy hoạch chi tiết, nhằm hiện thực hóa mục tiêu “cảng cửa ngõ – trung chuyển quốc tế” trong giai đoạn tới.
Quy hoạch và chiến lược phát triển
Theo dữ liệu từ Bộ Xây dựng và các văn bản chính thức, khu bến Cái Mép – Thị Vải (bao gồm Cái Mép Hạ và Cái Mép Hạ hạ lưu) đã được quy hoạch trong “Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050”, theo đó khu vực này được định vị là cảng cửa ngõ và trung chuyển quốc tế.
Cụ thể:
- Có khả năng tiếp nhận tàu container từ 6.000 đến 24.000 TEU hoặc lớn hơn khi đủ điều kiện.
- Có bến cho tàu tổng hợp, hàng lỏng/khí trọng tải đến ~150.000 tấn hoặc lớn hơn.
- Mục tiêu đến năm 2030: khoảng 7 bến cảng (17-18 cầu cảng) dành cho tàu container lớn; 2 bến cảng (4 cầu cảng) dành cho tàu tổng hợp/hàng rời. Đến năm 2050, cảng Cái Mép Hạ dự kiến có khoảng 17 cầu cảng.
- Quyết định số 1579/QĐ-TTg ngày 22/9/2021 của Thủ tướng Chính phủ đã đưa khu bến Cái Mép Hạ vào danh mục ưu tiên phát triển đến năm 2030.
Như vậy, với định vị chiến lược như vậy, Cái Mép – Thị Vải không chỉ đóng vai trò xuất nhập khẩu mà còn hướng tới mục tiêu trung chuyển hàng hóa quốc tế, giúp Việt Nam gia tăng vị thế trong chuỗi logistics toàn cầu.
Thực trạng & tiềm năng hiện tại
Hiện trạng vận hành
Cụm cảng Cái Mép – Thị Vải hiện đã khai thác nhiều bến cảng có khả năng tiếp nhận tàu lớn. Báo cáo cho thấy khu vực đã đưa vào sử dụng 24 dự án cảng với tổng công suất thiết kế khoảng 129 triệu tấn/năm, chiều dài cầu cảng hơn 10.900 m.
Ngoài ra, trong năm 2024, sản lượng hàng hóa qua khu vực này đạt khoảng 152 triệu tấn, tương đương ~34% tổng lượng container của cả nước.
Tuy nhiên, tỷ lệ hàng trung chuyển quốc tế (trans-shipment) vẫn đang ở mức khiêm tốn, khoảng 4-6% trong giai đoạn 2020-2022. Đây là điểm nghẽn lớn so với mục tiêu trở thành cảng trung chuyển quốc tế (thường yêu cầu 30-70% hàng trung chuyển).
Tiềm năng và lợi thế
- Vị trí nằm trong vùng Đông Nam Bộ – vùng kinh tế trọng điểm, với luồng tàu sâu và khả năng tiếp nhận tàu mẹ lớn đã tạo lợi thế tự nhiên cho CM-TV.
- Hạ tầng đang được nâng cấp: luồng tàu, cầu cảng, vùng bãi container, kết nối đa phương thức với đường bộ, đường sắt, logistics kho bãi.
- Sự sáp nhập giữa TP.HCM, Bà Rịa-Vũng Tàu và Bình Dương mở ra cơ hội liên kết vùng và thương mại lớn hơn, giúp cảng CM-TV có thêm động lực phát triển.
Có thể nói, CM-TV đang ở “ngã ba” giữa tiềm năng lớn và yêu cầu cải cách để hoàn thiện cơ chế vận hành để đạt được vị thế cảng trung chuyển quốc tế.
Những nút thắt cần giải quyết để trở thành cảng trung chuyển
Dù có nhiều lợi thế, nhưng để thực sự trở thành cảng trung chuyển quốc tế tầm khu vực thì Cái Mép – Thị Vải vẫn cần giải quyết những vấn đề then chốt:
- Tăng tỷ lệ hàng trung chuyển: Hiện chỉ đạt 4-6%, thấp hơn nhiều so với cảng trung chuyển quốc tế khác (có thể đạt 30-70%).
- Mở rộng và đồng bộ hạ tầng cảng: Cầu cảng, bãi container, luồng tàu, khu logistics, trung tâm kho ngoại quan phải đáp ứng tàu mẹ cỡ lớn và dịch vụ đi kèm.
- Cơ chế đặc thù và chính sách ưu đãi cho vận tải trung chuyển: từ thủ tục thông quan, kiểm tra hàng hóa, đến kết nối đa phương thức giữa cảng – kho – trung tâm logistics.
- Kết nối vùng và logistics đa phương thức: đường bộ, đường sắt, cảng cạn, kho ngoại quan cần đồng bộ để hỗ trợ vận hành trung chuyển.
Nếu những rào cản trên được tháo gỡ, CM-TV hoàn toàn có thể vươn lên thành một trong những cảng trung chuyển quốc tế tiêu biểu ở Đông Nam Á.
Vai trò của CM-TV đối với đô thị ven biển và bất động sản – kể cả dự án “hậu cảng”
Việc Cái Mép – Thị Vải phát triển thành cảng trung chuyển quốc tế không chỉ mang đến giá trị cho ngành logistics mà còn mở ra cơ hội đối với các lĩnh vực liên quan – bất động sản, du lịch, khu đô thị ven biển… Ví dụ như Vinhomes Green Paradise Cần Giờ – dự án đô thị biển lớn tại Cần Giờ – sẽ hưởng lợi từ động lực phát triển cảng.
- Khi tuyến cảng, logistics, đường bộ, đường thủy phát triển mạnh, khu vực ven biển Cần Giờ và vùng lân cận sẽ trở thành vùng phụ cận logistics – dịch vụ – thương mại hấp dẫn hơn.
- Cơ sở hạ tầng kết nối cảng – đô thị – logistics sẽ tạo ra “hệ sinh thái” mới cho bất động sản ven biển: nơi cư trú, dịch vụ, du lịch, thương mại.
- Giá trị đất đai, sản phẩm nhà liền kề, biệt thự, nhà phố thương mại ven cảng và ven biển sẽ tăng lên khi cảng thành công vận hành và thúc đẩy dòng hàng, nhân sự, dịch vụ tới khu vực.
Cảng Cái Mép – Thị Vải – Bước quan trọng trong quá trình hình thành cảng trung chuyển quốc tế của Việt Nam
Cảng Cái Mép – Thị Vải đang tiến những bước quan trọng để trở thành cảng trung chuyển quốc tế của Việt Nam, mở rộng vai trò từ xuất nhập khẩu sang trung chuyển global. Quy hoạch rõ ràng, hạ tầng được đầu tư, lợi thế địa lý nổi bật nhưng vẫn cần khẩn trương giải quyết các nút thắt về tỷ lệ hàng trung chuyển, cơ chế vận hành và kết nối logistics đa phương thức.
Đối với bất động sản ven cảng và ven biển như Vinhomes Green Paradise Cần Giờ thành công của CM-TV sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ: từ hạ tầng kết nối đến giá trị sử dụng và đầu tư. Vì vậy, theo dõi sát sao tiến trình của cảng Cái Mép – Thị Vải là điều rất cần thiết đối với các nhà đầu tư và nhà phát triển bất động sản chiến lược.
